Menü Mühendisliği Nedir? Yıldız, İş Atı, Bulmaca ve Köpek Yemekler (Örneklerle)
Menü mühendisliği adım adım: katkı payı, %70 kuralı, %10 KDV ile euro örneği ve yıldız, iş atı, bulmaca ve köpek yemeklerle ne yapmalı.
Bu sayfada
- Menü mühendisliği nedir?
- Menü mühendisliği formülleri
- Menü analizi 6 adımda nasıl yapılır?
- Menü mühendisliği örneği: bir lokantada 8 ana yemek
- Menü mühendisliği matrisi: her grupla ne yapmalı?
- Tek bir fiyat değişikliği bir iş atını nasıl değiştirir?
- Neden KDV hariç fiyatlarla hesaplanır?
- Dijital menü, menü mühendisliğini nasıl kolaylaştırır?
- Değişikliklerin işe yaradığını nasıl kontrol edersiniz?
- Menü mühendisliğinde sık yapılan hatalar
- Sık sorulan sorular
- Menü mühendisliğini bugün uygulayın
Menü mühendisliği, menünüzdeki her yemeği iki sayıyla değerlendirir: ne sıklıkta satıldığı (menü payı %) ve porsiyon başına ne kadar kazandırdığı (katkı payı = net fiyat − porsiyon maliyeti). Çok satan ve çok kazandıran yemekler yıldızdır. Çok satan ama az kazandıranlar iş atı, çok kazandıran ama az satanlar bulmaca, ikisinde de zayıf olanlar ise köpektir. Her grubun kendi aksiyonu vardır. Böylece hangi yemeği öne çıkaracağınızı, yeniden fiyatlayacağınızı, değiştireceğinizi veya kaldıracağınızı bilirsiniz.
Kısa cevap: menünün bir bölümünü ve bir aylık satışı alın. Mantı, 1.365 ana yemeğin 310’unu oluşturuyor (%22,7) ve porsiyon başına 7,40 € kazandırıyor (10,00 € net fiyat − 2,60 € maliyet). Sekiz yemekte popülerlik sınırı %8,75, ortalama katkı payı ise 7,23 €’dur. Yani mantı iki sınırın da üstündedir ve bir yıldızdır. Bu rehberdeki tüm rakamlar örnektir; kendi satış ve maliyetlerinizi kullanın.
Menü mühendisliği nedir?
Menü mühendisliği (menu engineering), her yemeği popülerliğine ve katkı payına göre değerlendiren bir menü analizi yöntemidir. Böylece neyi tutacağınıza, değiştireceğinize veya kaldıracağınıza karar verirsiniz. Model, Kasavana ve Smith’in Menu Engineering: A Practical Guide to Menu Analysis kitabından gelir. FIU Hospitality Review’daki bir makale onu fiyat, içerik, tasarım ve pazarlama kararlarını iyileştiren bir araç olarak tanımlar.
Yöntem en düşük food cost’lu yemeği aramaz. Bunun yerine toplamda en çok euro getiren yemekleri arar. Bu yüzden food cost’u yüksek bir kuzu tandır bile en iyi yemeklerinizden biri olabilir.
Menü mühendisliği formülleri
Menü mühendisliği beş formül kullanır ve tüm fiyatlar KDV hariçtir.
- Katkı payı (KP) = net fiyat − porsiyon maliyeti
- Menü payı % = yemeğin satılan porsiyonu ÷ bölümde satılan toplam porsiyon × 100
- Popülerlik sınırı = (%100 ÷ bölümdeki yemek sayısı) × %70
- Ortalama KP = bölümün toplam KP’si ÷ toplam satılan porsiyon
- Sınıf: iki sınırın üstü = yıldız; popüler ama KP ortalamanın altında = iş atı; az satan ama KP ortalamanın üstünde = bulmaca; ikisinin altı = köpek
%70 kuralı orijinal modelin parçasıdır. FIU makalesine göre menü payı ortalamanın en az %70’i olan yemek popülerdir. Katkı payı ortalamanın üstünde olan yemek ise kârlıdır.
Menü analizi 6 adımda nasıl yapılır?
Menü analizi için bir bölüm seçer, satışları sayar, katkı payını hesaplar, iki sınırı belirler ve her yemeği matrise yerleştirirsiniz.
- Bir bölüm ve bir dönem seçin. Ana yemekleri ve tatlıları ayrı analiz edin, çünkü tatlı her zaman daha az satar. En az dört haftalık, bayram veya kapalı gün içermeyen bir dönem seçin.
- Satılan porsiyonları sayın. Kasa veya sipariş sisteminden her yemeğin porsiyon sayısını alın. Ciroyu değil porsiyonu sayın.
- Katkı payını hesaplayın. Net fiyattan porsiyon maliyetini çıkarın. Güncel maliyet için reçete maliyeti hesaplama rehberini kullanın. Örneğin 11,00 €’luk mantı, %10 KDV ile 10,00 € nettir ve 2,60 € maliyetle 7,40 € KP bırakır.
- Popülerlik sınırını belirleyin. Sekiz yemekte eşit pay %12,5’tir, bunun %70’i olan %8,75 sınırdır.
- Kârlılık sınırını belirleyin. Her yemeğin KP’sini satılan porsiyonla çarpın, toplayın ve toplam porsiyona bölün. Bu ağırlıklı ortalama sınırdır.
- Her yemeği matrise yerleştirin. Dört etiketten birini verin ve bir şey değiştirmeden önce her yemeğin yanına bir aksiyon yazın.
Menü mühendisliği örneği: bir lokantada 8 ana yemek
Bu örnekte bir lokanta bir ayda 1.365 ana yemek satıyor ve 9.862 € katkı payı elde ediyor. Fiyatlara %10 KDV dahildir ve tüm rakamlar örnektir.
| Yemek | Satılan | Menü payı | Menü fiyatı | Net fiyat | Maliyet | KP | Sınıf |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Lahmacun | 420 | %30,8 | 7,50 € | 6,82 € | 1,64 € | 5,18 € | İş atı |
| Mantı | 310 | %22,7 | 11,00 € | 10,00 € | 2,60 € | 7,40 € | Yıldız |
| Karnıyarık | 260 | %19,0 | 12,00 € | 10,91 € | 4,60 € | 6,31 € | İş atı |
| Kuzu tandır | 150 | %11,0 | 24,00 € | 21,82 € | 9,80 € | 12,02 € | Yıldız |
| Izgara levrek | 70 | %5,1 | 22,00 € | 20,00 € | 8,20 € | 11,80 € | Bulmaca |
| Ali Nazik | 60 | %4,4 | 15,00 € | 13,64 € | 3,20 € | 10,44 € | Bulmaca |
| İskender | 50 | %3,7 | 16,00 € | 14,55 € | 9,00 € | 5,55 € | Köpek |
| Mercimek çorbası | 45 | %3,3 | 8,00 € | 7,27 € | 2,40 € | 4,87 € | Köpek |
Popülerlik sınırı %8,75, ortalama KP ise 9.862 € ÷ 1.365 = 7,23 €’dur. Kuzu tandıra bakın: food cost’u yaklaşık %45 olduğu hâlde bir yıldızdır, çünkü her porsiyon 12,02 € bırakır. Buna karşılık lahmacunun food cost’u %24’tür ama sadece 5,18 € bırakır, bu yüzden bir iş atıdır.
Menü mühendisliği matrisi: her grupla ne yapmalı?
Dört grubun her biri farklı bir aksiyon ister ve hedef her zaman daha düşük food cost değil, daha fazla toplam katkı payıdır.
- Yıldızlar (popüler, yüksek KP): tarifi ve porsiyonu olduğu gibi koruyun. Menüde en iyi yeri ve bir fotoğrafı verin, küçük zamları dikkatle deneyin.
- İş atları (popüler, düşük KP): misafir kaybetmeden KP’yi artırın. Küçük bir zam, daha ucuz bir garnitür veya biraz daha küçük bir porsiyon deneyin.
- Bulmacalar (az satan, yüksek KP): misafirlerin fark etmesini sağlayın. Açıklamayı yeniden yazın, yemeği bölümde yukarı taşıyın, fotoğraf ekleyin veya servis ekibinden önermesini isteyin.
- Köpekler (az satan, düşük KP): kaldırın veya değiştirin. Sadece net bir görevi varsa, örneğin tek vegan ana yemekse, tutun.
Matrisi otomatik bir karar olarak değil, soru sormaya başlamak için kullanın. EHL‘ye göre yöntem, otomatik kaldırma veya zam listesi olarak değil, teşhis aracı olarak en iyi sonucu verir.

Tek bir fiyat değişikliği bir iş atını nasıl değiştirir?
Popüler bir yemekte küçük bir zam, çoğu zaman menüdeki her değişiklikten daha fazla katkı payı getirir. Tablo, örnekteki karnıyarığı aynı 260 porsiyon satışla üç fiyatta gösteriyor.
| Karnıyarık fiyatı | Net fiyat | Porsiyon KP | Bölüm ortalama KP | Sınıf | Aylık ek KP |
|---|---|---|---|---|---|
| 12,00 € | 10,91 € | 6,31 € | 7,23 € | İş atı | — |
| 13,00 € | 11,82 € | 7,22 € | 7,40 € | İş atı | 236,60 € |
| 14,00 € | 12,73 € | 8,13 € | 7,57 € | Yıldız | 473,20 € |
Elbette zamdan sonra satış düşebilir. Ancak 14,00 €’da %10 daha az satılsa bile 234 porsiyon × 8,13 € = 1.902 € eder ve bugünkü 1.641 €’yu geçer. Bu yüzden değişikliği birkaç hafta deneyin, sonra yeniden hesaplayın. Fiyat formülü için food cost nasıl hesaplanır yazımıza bakın.
Neden KDV hariç fiyatlarla hesaplanır?
Menü mühendisliği net fiyat kullanır, çünkü KDV devlete gider, katkı payınıza değil. Lokanta ve kafelerde yemek ve içecek %10, alkollü içecekler %20 KDV’ye tabidir (NTV). Bu yüzden yemek fiyatını 1,10’a bölün ve içecekleri ayrı bir bölümde, içecek maliyeti hesaplama yöntemiyle analiz edin.
Dijital menü, menü mühendisliğini nasıl kolaylaştırır?
Dijital menü, menü mühendisliğini yıllık bir projeden aylık bir alışkanlığa çevirir, çünkü aksiyonlar artık yeniden baskı gerektirmez. Elegant Menu, QR menü ve sipariş platformu ile bir fiyatı internetten değiştirirsiniz ve QR kodu okutan her misafir hemen görür. Ayrıca bir bulmacanın açıklamasını yeniden yazar, fotoğraf ekler veya bir yemeği tek dokunuşla tükendi olarak işaretlersiniz.
Ücretli planlarda sipariş yönetimi ve analizler en çok satan yemekleri ve yoğun saatleri gösterir; bu, matrisin satış tarafıdır. Menü asistanı da yazdığınız değişiklikleri, örneğin birkaç yemeğe zammı, hazırlar ve siz onaylamadan hiçbir şey yayına girmez. Her yemek AB’nin 14 alerjeninin tamamıyla simge olarak etiketlenebilir, böylece değişen tarifin alerjen bilgisi de güncel kalır.
Değişikliklerin işe yaradığını nasıl kontrol edersiniz?
Değişiklikleri kontrol etmek için aynı analizi bir sonraki dönemde tekrarlayın ve bölümün toplam katkı payını karşılaştırın. Örnekte hedef, aynı misafir sayısıyla ayda 9.862 €’nun üstüne çıkmaktır. Ayrıca teorik food cost’u stok sayımındaki gerçek food cost ile karşılaştırın; nasıl yapılacağını food cost yüzdesi rehberi anlatıyor.
Menü mühendisliğinde sık yapılan hatalar
- Bölümleri karıştırmak. Başlangıç, ana yemek ve tatlıyı ayrı analiz edin.
- Eski maliyetleri kullanmak. Geçen yılın tedarikçi fiyatları yemekleri yanlış kutuya koyar.
- KDV dahil fiyatla hesaplamak. Bu, her katkı payını şişirir.
- Sadece food cost’a bakmak. Pahalı bir kuzu tandır, ucuz bir lahmacundan daha fazla bırakabilir.
- Her köpeği kaldırmak. Vejetaryen veya çocuk seçeneği gibi gerçek bir görevi olan yemeği tutun.
Sık sorulan sorular
Menü mühendisliği nedir, kısaca?
Menü mühendisliği, yemekleri satış adedine ve porsiyon başı katkı payına göre dört gruba ayıran bir menü analizidir. İngilizcede menu engineering olarak bilinir.
Menü mühendisliği matrisi nedir?
Matris, yemekleri yıldız, iş atı, bulmaca ve köpek olarak dört kutuya yerleştiren tablodur. İngilizcede stars, plowhorses, puzzles ve dogs denir.
%70 kuralı nedir?
%70 kuralı, menü payı eşit payın en az %70’i olan yemeği popüler sayar. On yemekte eşit pay %10’dur, yani sınır %7’dir.
Menü analizini ne sıklıkla yapmalıyım?
En az her menü değişikliğinde, tercihen her ay veya üç ayda bir güncel rakamlarla yapın. Dijital menüyle sonraki değişiklikler hızlıdır.
Menü mühendisliğini Excel’de yapabilir miyim?
Evet, her yemek için bir satır ve porsiyon, net fiyat ve maliyet sütunları yeterlidir. Yukarıdaki beş formülü ekleyin ve sınıfa göre sıralayın.
Menü mühendisliğini bugün uygulayın
Yıldızlarınızı ve iş atlarınızı öğrendiğinizde, yeni fiyat ve açıklamaları her an değiştirebileceğiniz bir menüye koyun. Elegant Menu’ye ücretsiz başlayabilirsiniz: sınırsız okutma, 15’er ürünlü 6 kategori ve ayda 20 deneme siparişi.
Yorumlar