Menüde 14 Alerjen: Restoranlar Alerjenleri Nasıl Belirtmeli?

Menünüzde 14 alerjeni belirtmek için her yemeğin yanına hangi alerjenleri içerdiğini yazın, örneğin “İçerir: süt, kereviz, buğday”, ya da numara veya simgeler kullanıp bir açıklama (lejant) ekleyin. Türkiye’de Tarım ve Orman Bakanlığı’nın 1 Temmuz 2026’da başlayan menü düzenlemesiyle restoran, kafe, lokanta ve otel menülerinde ana bileşenler ve alerjenler zorunlu hale geldi. Bu rehberde 14 alerjenin listesini, yeni kuralları ve yemekler ile içecekler için adım adım bir yöntem bulacaksınız.

Kısa cevap: her tarif için bir alerjen tablosu hazırlayın (soslar, garnitürler ve içecekler dahil) ve sonucu menüde her yemeğin yanında isim, numara veya simgeyle, bir açıklamayla birlikte gösterin. Tahılın türünü (buğday, arpa) ve sert kabuklu meyvenin türünü (ceviz, badem) yazın, sadece “gluten” veya “kuruyemiş” demeyin. QR menü kullanıyorsanız misafirleri buna açıkça yönlendirin. Bir tarif veya tedarikçi değiştiği gün menüyü de güncelleyin.

Menüde belirtilmesi gereken 14 alerjen hangileri?

14 alerjen, AB’nin 1169/2011 sayılı Tüzüğü’nün II. Ekinde sayılan ve Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği’nin de esas aldığı listedir (Medikal Akademi): gluten içeren tahıllar, kabuklular, yumurta, balık, yer fıstığı, soya, süt, sert kabuklu meyveler, kereviz, hardal, susam, kükürt dioksit ve sülfitler, acı bakla (lupin) ve yumuşakçalar.

No.	Alerjen	Kapsamı	Menüde nerede saklanır
1	Gluten içeren tahıllar	Buğday (kavılca ve horasan dahil), çavdar, arpa, yulaf	Ekmek, makarna, pide ve lahmacun hamuru, panelenmiş ürünler, bira, soya sosu
2	Kabuklular	Karides, yengeç, ıstakoz, kerevit	Deniz ürünleri çorbası, güveç, balık suyu
3	Yumurta	Yumurta ve ürünleri	Mayonez, menemen, taze makarna, tatlılar, hamur üstü sürme
4	Balık	Tüm balıklar	Sezar sos (ançüez), Worcestershire sos, balık sosu
5	Yer fıstığı	Yer fıstığı ve ürünleri	Asya usulü soslar, yer fıstığı yağı, tatlılar
6	Soya	Soya ve ürünleri	Soya sosu, tofu, marinatlar, bazı ekmekler
7	Süt	Süt ve süt ürünleri, laktoz dahil	Tereyağı, peynir, yoğurt, krema soslar, kahve içecekleri, sütlü tatlılar
8	Sert kabuklu meyveler	Badem, fındık, ceviz, kaju, pekan, Brezilya fıstığı, Antep fıstığı, makadamya	Baklava, künefe, pesto, salatalar, kurabiyeler
9	Kereviz	Sap, yaprak, tohum, kök kereviz	Çorbalar, et suları, soslar, baharat karışımları
10	Hardal	Tohum, toz, hazır hardal	Soslar, salata sosları, marinatlar, hamburger sosu
11	Susam	Susam ve ürünleri	Simit, hamburger ekmeği, tahin, humus, pide üstü
12	Kükürt dioksit ve sülfitler	10 mg/kg veya 10 mg/l üzeri	Şarap, kuru meyve, sirke, turşu
13	Acı bakla (lupin)	Lupin tohumu ve unu	Bazı ekmekler, unlu mamuller, glutensiz unlar
14	Yumuşakçalar	Midye, istiridye, kalamar, ahtapot, salyangoz	Midye dolma, kalamar tava, deniz ürünlü makarna

Bar için faydalı bir not: alkollü distile içki üretiminde kullanılan tahıllar, peynir altı suyu ve sert kabuklu meyveler ile bira ve şarabı berraklaştırmak için kullanılan balık jelatini veya balık tutkalı beyan edilmek zorunda değildir (Ek II). Arpa veya buğdaydan bira ve sülfitli şarap ise belirtilmelidir.

Restoran ve kafelerde menüde alerjen bilgisi zorunlu mu?

Evet, 1 Temmuz 2026’dan itibaren restoran, kafe, lokanta ve otellerin menülerinde ana bileşenleri, hammaddeleri ve alerjen içeriğini göstermesi zorunludur. CNBC-e’nin 28 Haziran 2026 tarihli haberine göre düzenlemenin ana başlıkları şunlar:

• Bileşenler ve alerjenler. Menülerde ana bileşenler, hammaddeler ve alerjenler yer almalı; alkol veya domuz kaynaklı bileşen olup olmadığı da belirtilmelidir.
• Etin türü. Etin hangi hayvandan geldiği (dana, kuzu, kanatlı) yazılmalı; sadece “köfte” veya “kebap” yeterli sayılmıyor.
• Kalori. Kalori bilgisinin en geç 31 Aralık 2027’ye kadar eklenmesi gerekiyor.
• Sunum şekli. Bilgiler basılı menü, pano, broşür, dijital ekran veya QR kodla verilebilir; QR kod kullanan işletmeler misafirleri bu sisteme yönlendiren açık bir bilgilendirme yapmak zorundadır.
• Denetim. Bakanlığın il ve ilçe müdürlüklerindeki gıda kontrol görevlileri denetim yapıyor; zorunlu bilgileri eksik sunan işletmelere idari para cezası uygulanıyor.

Bu yazı pratik bir rehberdir, hukuki danışmanlık değildir. Emin olmadığınız konularda il veya ilçe tarım ve orman müdürlüğüne danışın.

Menüde 14 alerjen adım adım nasıl belirtilir?

Alerjenleri, her tarifin her malzemesini kaydedip 14 alerjenle eşleştirerek ve sonucu her yemeğin yanında misafirin bir bakışta okuyacağı şekilde göstererek belirtirsiniz.

1. Her tarif için bir alerjen tablosu hazırlayın

Satırlara yemekleri, sütunlara 14 alerjeni yazın ve her kutuyu ürün etiketlerine bakarak doldurun, ezberden değil. Unutulanları da ekleyin: et suları, soslar, salata sosları, garnitürler, ekmek, kızartma yağı ve yanında gelen garnitür. Porsiyon maliyetini zaten hesaplıyorsanız (bkz. food cost nasıl hesaplanır), malzeme listeniz hazır demektir; alerjenleri aynı reçete kartına ekleyin.

2. Tek bir gösterim şekli ve açıklama seçin

İsim, numara veya simge seçin ve tüm menüde aynı sistemi kullanın. Açıklamayı her sayfaya veya ekrana koyun: parantez içindeki bir “7” açıklama olmadan hiçbir şey ifade etmez.

3. Alerjenleri her yemeğin altına yazın

Örneğin: “Mantı (kuzu kıymalı) – içerir: buğday, yumurta, süt.” “Yemeklerimiz alerjen içerebilir” gibi genel bir cümle misafirin seçim yapmasına yardımcı olmaz.

4. İçecekleri de unutmayın

Şarap ve elma şarabında sülfit, birada arpa veya buğday, kahve içeceklerinde ve kremalı likörlerde süt, bademli şuruplarda sert kabuklu meyve belirtin; Ek II’deki istisnalar hariç.

5. “Eser miktarda içerebilir” uyarısını sadece gerektiğinde kullanın

Bu uyarı, ortak fritöz gibi ortadan kaldıramadığınız gerçek bir çapraz bulaşma riski içindir. İyi mutfak uygulamalarının yerini tutmaz; her sayfaya genel bir cümle olarak değil, risk taşıyan yemeklere konmalıdır.

6. Bir uyarı notu ekleyin ve personeli eğitin

Görünür tek bir cümle yeterli: “Alerjiniz veya intoleransınız mı var? Sipariş vermeden önce ekibimize sorun.” Her garson alerjen tablosunun nerede olduğunu bilmeli ve tahmin yürütmek yerine mutfağa sormalıdır.

7. Her şeyi aynı gün güncelleyin

Yeni tedarikçinin pestosunda çam fıstığı yerine kaju olabilir. Tarif, marka veya günün yemeği değiştiğinde tabloyu ve menüyü servisten önce güncelleyin. Basılı menüde sorun tam burada çıkar: tek bir sos için kimse yeniden baskı yaptırmaz.

8. Alerjenleri turistler için çevirin

Alerjisi olan turistler bilgilerinize en çok ihtiyaç duyan ama Türkçeyi en az anlayan misafirlerdir. Alerjenleri yemek adlarıyla birlikte çevirin.

İsim, numara veya simge: hangi alerjen gösterimi daha iyi?

Açıkça yazılmış isimler en anlaşılır gösterimdir, numaralar yer kazandırır, simgeler en hızlı okunur; ancak numara ve simgeler yalnızca yanlarında bir açıklama varsa işe yarar.

Gösterim	Örnek	Artıları	Eksileri	Uygun olduğu yer
İsim	İçerir: süt, kereviz, buğday	Açıklama gerekmez; tahıl ve kuruyemiş türü kolayca yazılır	Yer kaplar	Kısa ve dijital menüler
Numara 1–14	(1, 7, 9)	Kompakt; resmi sırayı izler	Fiyatlarla karışabilir	Uzun basılı menüler, yemekhaneler
Simge	Süt, yumurta, başak simgeleri	Hızlı okunur, dilden bağımsız	Açıklama gerekir; kâğıtta küçük kalır	Dijital menüler, turistik bölgeler

En iyi kombinasyon, hızlı tarama için simge artı yazıyla alerjen adıdır; böylece misafir hiçbir şeyi çözmek zorunda kalmaz.

QR menü 14 alerjeni göstermek için yeterli mi?

Evet, yeni düzenleme bilgilerin QR kodla verilmesine izin veriyor, ancak misafirleri QR menüye yönlendiren açık bir bilgilendirme yapmanız şart; telefonu olmayan misafirler için basılı bir alerjen listesi de hazır bulundurun.

Dijital menü en zor iki işi çözer: bilgiyi güncel tutmak ve okunur kılmak. QR menü ve sipariş platformu Elegant Menu ile her yemeğe alerjen ekleyebilirsiniz; misafirler sipariş vermeden önce kendileri kontrol eder. Bir tarif değiştiğinde yemeği telefonunuzdan düzenlersiniz ve menü yeniden baskıya gerek kalmadan anında güncellenir. Elegant Menu yemek adlarını ve açıklamalarını da çevirir: Basic planda 1, Standard planda 8 dil. Başlamak için QR kod menü oluşturma rehberimize göz atın; otel işletiyorsanız oda servisi menüsü rehberi de işinize yarar.

Farklı platformları mı karşılaştırıyorsunuz? En iyi QR menü platformları karşılaştırmamızda her araç için alerjen sütunu var.

Menüde alerjen belirtirken en sık yapılan hatalar nelerdir?

En sık yapılan hatalar belirsiz ifadeler, unutulan bileşenler ve artık doğru olmayan bilgilerdir.

1. Tür yerine “gluten” veya “kuruyemiş” yazmak. Cevize alerjisi olan biri bademi yiyebilir; hangisi olduğunu yazın.
2. Sosları, garnitürleri ve ekmeği unutmak. Izgara et sorunsuzdur ama yanındaki sosta hardal ve yumurta olabilir.
3. Günün yemeğinde alerjen olmaması. Tahtaya yazılan yemeklere de alerjen ekleyin.
4. Açıklamasız numaralar. Açıklama aynı sayfada olmalı.
5. QR kod var ama yönlendirme yok. Yeni kurallar açık bir bilgilendirme istiyor.

14 alerjen hakkında sık sorulan sorular

Menüde belirtilmesi zorunlu 14 alerjen nelerdir?

Zorunlu 14 alerjen; gluten içeren tahıllar, kabuklular, yumurta, balık, yer fıstığı, soya, süt, sert kabuklu meyveler, kereviz, hardal, susam, kükürt dioksit ve sülfitler, acı bakla ve yumuşakçalardır.

Yeni menü kuralları ne zaman başladı?

Yeni menü kuralları 1 Temmuz 2026’da başladı; kalori bilgisi için son tarih 31 Aralık 2027’dir.

Alerjenler için numara veya simge kullanabilir miyim?

Evet, numara veya simge kullanabilirsiniz; yeter ki açıklama aynı menü sayfasında veya ekranında olsun.

İçecekler için de alerjen belirtmek gerekir mi?

Evet, içeceklerde de alerjen olabilir: şarapta sülfit, birada arpa veya buğday, kahve içeceklerinde süt. Tahıldan damıtılan içkiler tahılın kendisi için istisnadır.

QR menü kullanırsam basılı menüye gerek var mı?

Yeni düzenleme QR kodu kabul ediyor, ancak misafirleri QR menüye açıkça yönlendirmeniz gerekiyor. Telefonu olmayan misafirler için basılı bir alerjen listesi bulundurmak en güvenli yoldur.

Her yemekte alerjenleri ücretsiz belirtin

Elegant Menu ile her yemekte alerjenlerin yer aldığı dijital bir menüyü ücretsiz oluşturabilir, tarif değiştiği anda güncelleyebilir ve ihtiyaç duyduğunuzda turistler için çeviri ekleyebilirsiniz. Önce gerçek bir menünün misafir telefonunda nasıl göründüğüne bakın.