De 14 allergenen op je menukaart: zo vermeld je ze
De 14 allergenen op je menukaart: wat de EU-verordening 1169/2011 en de NVWA vragen, mondeling of schriftelijk, en stap voor stap allergenen vermelden per gerecht.
Op deze pagina
- Wat zijn de 14 allergenen op de menukaart?
- Wat zegt de allergenenwetgeving voor de horeca?
- Hoe vermeld je de 14 allergenen op je menukaart? Stap voor stap
- Namen, nummers of iconen: welke allergenenvermelding werkt het best?
- Kan een QR-code menukaart de 14 allergenen tonen?
- Wat zijn de meest gemaakte fouten met allergenen op de kaart?
- Veelgestelde vragen over de 14 allergenen
- Zet allergenen bij elk gerecht, gratis
Om de 14 allergenen op je menukaart te vermelden, zet je bij elk gerecht welke van de 14 allergenen erin zitten, bijvoorbeeld “Bevat: melk, selderij, tarwe”, of je gebruikt letters, cijfers of iconen met een legenda. De plicht komt uit EU-verordening nr. 1169/2011 en geldt voor alles wat restaurants, cafés, bars en hotels onverpakt serveren. In deze gids vind je de lijst van de 14 allergenen, wat de regels in Nederland zijn en een stappenplan voor gerechten en drankjes.
Kort antwoord: maak een allergenenmatrix voor elk recept (sauzen, bijgerechten en drankjes inbegrepen) en zet het resultaat op de menukaart naast elk gerecht, met namen, codes of iconen en een legenda. Noem het specifieke graan (tarwe, gerst) en de specifieke noot (walnoot, amandel), niet alleen “gluten” of “noten”. Kies je voor mondelinge informatie, zorg dan voor een duidelijke verwijzing op de kaart en een schriftelijk overzicht voor je personeel en de NVWA. Werk de kaart bij op de dag dat een recept of leverancier verandert.
Wat zijn de 14 allergenen op de menukaart?
De 14 allergenen zijn de stoffen uit bijlage II van verordening (EU) nr. 1169/2011: glutenbevattende granen, schaaldieren, eieren, vis, pinda’s, soja, melk, noten, selderij, mosterd, sesamzaad, zwaveldioxide en sulfieten, lupine en weekdieren. De tabel laat zien wat eronder valt en waar het zich op de kaart verstopt.
| Nr. | Allergeen | Wat valt eronder | Waar het zich verstopt |
|---|---|---|---|
| 1 | Glutenbevattende granen | Tarwe (ook spelt en khorasan), rogge, gerst, haver | Brood, pasta, pizzadeeg, beslag, paneermeel, roux, bier, sojasaus |
| 2 | Schaaldieren | Garnalen, krab, kreeft, rivierkreeft | Soepen, bisque, Aziatische pasta’s, visfond |
| 3 | Eieren | Eieren en eiproducten | Mayonaise, verse pasta, desserts, glazuur op deeg |
| 4 | Vis | Alle vissoorten | Caesardressing (ansjovis), worcestersaus, vissaus |
| 5 | Pinda’s | Pinda’s en producten daarvan | Saté, satésaus, curry’s, pindaolie, desserts |
| 6 | Soja | Soja en producten daarvan | Sojasaus, ketjap, tofu, miso, marinades |
| 7 | Melk | Melk en zuivel, inclusief lactose | Boter, kaas, roomsauzen, puree, koffiedranken, roomlikeur |
| 8 | Noten | Amandelen, hazelnoten, walnoten, cashewnoten, pecannoten, paranoten, pistachenoten, macadamianoten | Pesto, praline, frangipane, salades, notenlikeur |
| 9 | Selderij | Stengels, blad, zaad, knolselderij | Bouillon, soepen, sauzen, kruidenmixen |
| 10 | Mosterd | Zaad, poeder, mosterd | Dressings, marinades, mayonaise, mosterdsoep |
| 11 | Sesamzaad | Sesamzaad en producten daarvan | Hamburgerbroodjes, tahin, hummus, Aziatische dressings |
| 12 | Zwaveldioxide en sulfieten | Meer dan 10 mg/kg of 10 mg/l | Wijn, gedroogd fruit, azijn, zuurwaren |
| 13 | Lupine | Lupinezaad en -meel | Sommige broden, gebak, glutenvrije meelsoorten |
| 14 | Weekdieren | Mosselen, oesters, inktvis, octopus, slakken | Mosselen, zeevruchtenpasta, oestersaus |
Handig voor de bar: granen, wei en noten die worden gebruikt om gedistilleerde dranken te maken, en visgelatine of vislijm om bier en wijn te klaren, hoef je niet te vermelden (bijlage II). Bier van gerst of tarwe en wijn met sulfieten wel.
Wat zegt de allergenenwetgeving voor de horeca?
De wet verplicht je om gasten te informeren over elk van de 14 allergenen in je gerechten, en in Nederland mag dat schriftelijk of mondeling, mits de informatie ook op papier of digitaal klaarligt. De bouwstenen:
- Europese plicht. Artikel 44 van verordening 1169/2011 maakt allergeneninformatie verplicht voor onverpakte producten, dus voor alles wat je aan tafel of aan de bar serveert. Volgens de mededeling van de Europese Commissie uit 2017 bepalen de lidstaten het “hoe”.
- Schriftelijk of elektronisch. Zet de allergenen direct bij het product of op de (digitale) menukaart, met symbolen of tekst. Kan dat niet, verwijs dan duidelijk naar waar de informatie staat (KHN).
- Mondeling. Maak duidelijk zichtbaar dat gasten het personeel naar allergenen kunnen vragen, bijvoorbeeld met een zin op de kaart. Het personeel moet direct of na overleg met de keuken antwoord kunnen geven, en de informatie moet schriftelijk of elektronisch beschikbaar zijn voor personeel en NVWA (KHN).
- Controle. De NVWA controleert de allergenenwetgeving tijdens reguliere inspecties, en sinds april 2023 staan de resultaten voor allergeneninformatie bij de openbare inspectieresultaten voor de horeca (KHN).
Dit artikel is praktische hulp, geen juridisch advies. Twijfel je, vraag het dan na bij de NVWA of KHN.
Hoe vermeld je de 14 allergenen op je menukaart? Stap voor stap
Je vermeldt allergenen door elk ingrediënt van elk recept vast te leggen, het te koppelen aan de 14 allergenen en het resultaat bij elk gerecht te zetten in een vorm die gasten in één oogopslag lezen.
1. Maak een allergenenmatrix voor elk recept
Zet je gerechten in de rijen en de 14 allergenen in de kolommen, en vul elk vakje in op basis van de productetiketten, niet uit je hoofd. Vergeet de onderdelen niet die vaak worden overgeslagen: fonds, sauzen, dressings, garnering, brood, frituurvet en het bijgerecht. Als je je recepten al doorrekent om je foodcost te berekenen, heb je de ingrediëntenlijst al; voeg de allergenen toe aan dezelfde receptkaart. Deze matrix is ook je schriftelijke overzicht voor personeel en NVWA.
2. Kies één vorm en een legenda
Kies namen, nummers of iconen en gebruik hetzelfde systeem op de hele kaart. Zet de legenda op elke pagina of elk scherm: een “7” tussen haakjes zegt niets zonder uitleg.
3. Zet de allergenen bij elk gerecht
Bijvoorbeeld: “Spaghetti bolognese – bevat: tarwe, selderij, melk.” Een algemene zin als “onze gerechten kunnen allergenen bevatten” helpt een gast niet om te kiezen.
4. Vergeet de drankjes niet
Vermeld sulfieten bij wijn en cider, gerst of tarwe bij bier, melk bij koffiedranken en roomlikeuren, en noten bij amaretto of orgeatsiroop, tenzij een uitzondering geldt.
5. Gebruik “kan sporen bevatten” alleen waar het klopt
Een sporenwaarschuwing is voor een echt risico op kruisbesmetting dat je niet kunt wegnemen, zoals een gedeelde friteuse. Het vervangt geen goede keukenpraktijk en hoort bij de gerechten die het betreft, niet als algemene zin op elke pagina.
6. Zet een verwijzing op de kaart en train je personeel
Eén zichtbare zin is genoeg, bijvoorbeeld: “Allergie of intolerantie? Vraag het ons team voordat je bestelt.” Elke bediening moet weten waar de matrix ligt en bij twijfel in de keuken navragen.
7. Werk alles dezelfde dag bij
De pesto van een nieuwe leverancier kan cashewnoten bevatten in plaats van pijnboompitten. Verandert een recept, merk of dagschotel, werk dan matrix en kaart bij vóór de service. Bij een geprinte kaart gaat het hier mis: voor één saus druk je niet opnieuw.
8. Vertaal de allergenen voor toeristen
Toeristen met een allergie hebben je informatie het hardst nodig en begrijpen het Nederlands het minst. Vertaal de allergenen samen met de gerechten.
Namen, nummers of iconen: welke allergenenvermelding werkt het best?
Uitgeschreven namen zijn het duidelijkst, nummers besparen ruimte en iconen lees je het snelst, maar nummers en iconen werken alleen met een legenda erbij.
| Vorm | Voorbeeld | Voordelen | Nadelen | Geschikt voor |
|---|---|---|---|---|
| Namen | Bevat: melk, selderij, tarwe | Geen legenda nodig; soort graan of noot makkelijk te noemen | Neemt ruimte in | Korte en digitale kaarten |
| Nummers 1–14 | (1, 7, 9) | Compact; volgt de officiële volgorde | Verwarring met prijzen of voetnoten | Lange geprinte kaarten, buffetten |
| Iconen | Symbolen voor melk, ei, aar | Snel te scannen, taalonafhankelijk | Legenda nodig; klein op papier | Digitale kaarten, toeristische plekken |
De beste combinatie is iconen om snel te scannen plus de naam van het allergeen in woorden, zodat een gast niets hoeft te ontcijferen.
Kan een QR-code menukaart de 14 allergenen tonen?
Ja, een QR-code menukaart kan de 14 allergenen bij elk gerecht tonen, en KHN noemt de digitale menukaart uitdrukkelijk als manier om allergenen te vermelden; houd daarnaast je schriftelijke overzicht klaar voor gasten zonder smartphone.
Een digitale kaart lost de twee lastigste punten op: informatie actueel houden en goed leesbaar maken. Met Elegant Menu, het platform voor QR-menukaarten en bestellingen, zet je allergenen bij elk gerecht, zodat gasten zelf kunnen controleren voordat ze bestellen. Verandert een recept, dan pas je het gerecht aan op je telefoon en is de kaart meteen bijgewerkt, zonder opnieuw te printen. Elegant Menu vertaalt ook namen en beschrijvingen van gerechten: 1 taal op het Basic-abonnement en 8 op Standard. Hoe je begint, lees je in onze gids QR-code menukaart maken.
Vergelijk je aanbieders? In onze vergelijking van de beste digitale menukaart staat per platform een kolom allergenen.
Wat zijn de meest gemaakte fouten met allergenen op de kaart?
De meest gemaakte fouten zijn vage vermeldingen, vergeten onderdelen en informatie die niet meer klopt.
- “Gluten” of “noten” in plaats van de soort. Wie allergisch is voor walnoten, kan misschien wel amandelen eten.
- Sauzen, bijgerechten en brood vergeten. De biefstuk is prima, de bearnaisesaus bevat ei en melk.
- Dagschotels zonder allergenen. Ook het krijtbord heeft allergenen nodig.
- Nummers zonder legenda. De uitleg hoort op dezelfde pagina.
- Mondeling informeren zonder verwijzing of overzicht. Dan voldoe je niet aan de regels.
Veelgestelde vragen over de 14 allergenen
Welke 14 allergenen moet de horeca vermelden?
De horeca moet glutenbevattende granen, schaaldieren, eieren, vis, pinda’s, soja, melk, noten, selderij, mosterd, sesamzaad, zwaveldioxide en sulfieten, lupine en weekdieren vermelden, zoals vastgelegd in bijlage II van verordening (EU) nr. 1169/2011.
Moeten allergenen op de menukaart staan?
Nee, het hoeft niet: in Nederland mag je ook mondeling informeren, als op de kaart duidelijk staat dat gasten het kunnen vragen en de informatie schriftelijk of elektronisch klaarligt. Op de kaart zetten blijft wel de duidelijkste oplossing.
Mag ik nummers of iconen gebruiken?
Ja, nummers, letters of iconen mogen, zolang de legenda op dezelfde pagina of hetzelfde scherm staat.
Moeten drankjes ook allergenen vermelden?
Ja, ook drankjes: sulfieten in wijn, gerst of tarwe in bier, melk in koffiedranken en roomlikeur. Gedistilleerde dranken van granen zijn voor het graan zelf uitgezonderd.
Controleert de NVWA op allergenen?
Ja, de NVWA controleert de allergenenwetgeving tijdens reguliere inspecties, en de resultaten zijn sinds april 2023 openbaar bij de inspectieresultaten voor de horeca.
Zet allergenen bij elk gerecht, gratis
Met Elegant Menu maak je gratis een digitale menukaart met allergenen bij elk gerecht, werk je hem bij zodra een recept verandert en voeg je vertalingen toe voor toeristen wanneer je ze nodig hebt. Bekijk eerst hoe een echte kaart eruitziet op de telefoon van een gast.
